ЭхлэлЗөвлөгөөСонжооФотоСанал асуулга Дэлгүүр хэсьеБайгууллагуудБрэндүүд

Хайрыг мөнхлөх 15 дахь яруу найрагч тодорлоо

Чөлөөт цаг  | 2013 / 04 / 07

“Хайрлаж дурлахгүй байвал өөрийгөө үхсэнд тооцож болно”-Арлааны Эрдэнэ-Очир

Хайрыг мөнхлөх 15 дахь яруу найрагч тодорлоо

“Хайрын шүлгийн хаан”-ы хэлсэн энэ үгээр 15 дахь удаагийн “Цагаан уул” наадам эхэлсэн юм. Хүчээр бичигдсэн хайрын шүлэг эхний хэдэн мөрөөсөө л мэдэгддэг. Сонсоход шууд л хүйтэн, амьгүй амьсгалаар үлээх шиг санагддагсан. Хайрлаагүй хүн амьгүй, хайраас төрөөгүй үг ч амьгүй. Тиймээс зөвхөн хайраас л төрөх дулаахан, амьсгалтай, амьд үгсийг сонсож өөрийгөө ч бас уярдаг, уйлдаг, шаналдаг, шархирдаг амьд хүн гэдгээ мэдрэхээр Улаанбаатар чуулгыг би зорьсон билээ.

“...Өвлийн шөнөөр нисэх юмсан
Өнө мөнхөд
Өөрийн чинь дотор нисэх юмсан...”. Залуу яруу найрагч, 2009 оны “Цагаан уул”-ын эзэн Ч. Ууганбаярын энэ мөртийг сонсох хүртэл анхаарал минь тайзны зүг биш, үзэгчид үүдний хаалга хоёрын хооронд л савчаад байлаа. Уг нь наадам эхлээд 10 орчим залуу яруу найрагч шүлгээ хэлчихсэн байсан үе. Утсаа оролдох юм уу, хоорондоо шивнэлдээд яг л над шиг тогтож суухгүй байсан үзэгчдийг тайзан дээр гарч ирмэгцээ л тэр өөртөө татаж, хэзээний сурсанаараа танхим дүүрэн хуй салхи тавьчихаад буучихлаа. Жилийн өмнөх “Цагаан уул” дээр ч тэр ийм л байсан. Түүний анхны ном “Нимбэгэн сарны шүүс” нэртэй. Эмэгтэй хүний эрчүүдээс хүлээдэг олон үг тэнд бий дээ.

Би заримдаа их гайхдаг юм. Эрчүүдийг бид мэдрэмжгүй, бүдүүн баараг, болхи гэлцдэг атал хамгийн их нарийн мэдрэмж шаардсан ажлуудад тэднээс илүү толгой цохих нь үгүй. Хамгийн чадварлаг ахлах тогооч нар эрэгтэй байдаг. Зураачдаас алдар нэрд хүрсэний ихэнх нь эрчүүд. Эрэгтэй үсчинд л үсээ “даатгавал” би тайван байдаг. Бас бүтээлийг нь мэдэх эмэгтэй яруу найрагч, зохиолчид тун цөөхөн. Энэ удаад ч 45 найрагч II шатанд шалгаран үлдсэний 6 нь л бүсгүй хүн байлаа. Хайрыг эмэгтэй хүн л илүү мэддэг гэдэггүйсэн билүү? 2000 оноос хойш нэг ч эмэгтэй найрагчийн хүртээгүй “Цагаан уул” наадмын цомыг тэр 6-ийн аль нэг нь авчихаасай гэсэн "феминист" хор шар дотроос хатгаж байсан. Ч.Ууганбаярын “нислэг”-ээс хойш Н.Минжинсайхан, Д.Сосорбарам, Р.Улам-Оргих, Г.Баяр зэрэг миний уран бүтээлээр нь мэдэх залуу яруу найрагчдын шүлэг надад дутагдаж байсан “агаар”-ыг бага багаар өгсөөр байв.

Хайрыг дэндүү сайн мэддэгтээ ч юм уу, шүүгчид аль ч шүлгэнд онцгойлон татагдахгүй байгаа нь илт байв. Арга ч үгүй дээ, тэд бол “Болор цом”-ын эзэд болох хайрын шүлгийн мастер А.Эрдэнэ-Очир, Ж.Баяржаргал, Н.Гантулга, мөн МЗЭ-ийн шагналт ахмад яруу найрагч О.Содномпил, 2010 оны “Цагаан уул”-ын эзэн С.Начин нар байсан юм. Хайрыг бичиж чаддаг хүмүүс. Түүнийгээ ч батлан харуулах гэсэн мэт, энэ наадмын түрүүг хамгийн залуудаа авч байсан яруу найрагч С.Начин сүүлийн шат эхлэхийн өмнө үзэгчдийн дунд суугаа нэгэн бүсгүйд зориулан 2 шүлгээр тайзыг мялаасан. Омог бардамаар дурлаж үзсэн нь мэдэгдэх түүний уншсан мөртүүдээс сэтгэлд тод үлдсэн нь “Чамд ялагдах их ялалт минь”.

“...Нарыг алгаараа хаачихлаа гэж боддог шиг
Чамайг мартчихлаа гэж итгэдэг шиг
Гэнэн юм…” /Т.Саранчимэг/
***
“...Солонго гэзэг үсэнд чинь зүүгдэж эрхлээд
Солонгыг гэзэг үсэндээ зүүж эрхлээд...” /Н.Минжинсайхан/
***
“...Хайр бол
Үнсэх, үлээх хоёрын
Үл мэдэг зааг юм...” /Ч.Өсөхболд/

Сэтгэлд хүрсэн мөртүүдээс дэвтэртээ амжиж тэмдэглэсэн минь дээрх хэдээс хэтрээгүй нь харамсалтай. Шат ахих тусам шүлэгчдийн унших бүтээл чангарч, заримыг нь сонсов уу үгүй юу эрдэнэс олсон хүн шиг бичих гэсээр байтал дараагийн дахин нэг донсолгосон шүлэг эхэлж, өмнөхийг нь агаарт хийсгэчихээд байсан юм. “Чансаатай уран бүтээл нэг ч сонсогдсонгүй” гэдэг үг хамгийн залуу шүүгчийн амнаас сонсогдсон. Үнэхээр тийм ч байж мэднэ, гэхдээ л би тэндээс хавар үнэхээр ирснийг мэдэрч авсан.

Хайрын шүлгийн наадам биш, хаа нэгтэйн парти юм уу байгууллагын шинэ жилийг хөтлөхөд илүү тохирох болов уу гэмээр хоёр хөтлөгчийн хэлсэн зарим үгийг ор тас мартвал, мөнхийн сэтгэлийн билэгдэлээр овоглосон энэ наадам 15 дахь удаагаа өөлөх зүйлгүй болсон. Энэ удаагийн “Цагаан уул” хайрын шүлгээс гадна, хайрын дууны үг, мессежний төрөлд шилдгийг шалгаруулснаараа онцлогтой. “Хайрын дууны шүлэг”-ийн төрөлд Г.Сэр-Одын нэрэмжит шагналт яруу найрагч Б.Ганхүрэл түрүүлж, Н.Минжинсайхан удаалсан.

“Болор цом”-ын дараа орох томоохон наадмын шүүгчид тэр өдрийн тэргүүнийг шалгаруулахаар гараад, суудал дээрээ түр эзгүй. Энэ хооронд хөтлөгчид хайрын мессежний уралдаанаа явуулж, дуучин BX “My Love” дуугаараа найрагчдад болон үзэгчдэд хувийн зүгээсээ бэлэг барив. Сүүлийн 5-д үлдсэн найрагчдын дундаас тэргүүн байрын эзнийг таамаглаж ярилцах нь урд хойно сонсогдоно. 4 эрийн дунд ганцаархнаа урт хар гэзгээрээ үгсээ чимэглээд, эрэмгий нь аргагүй шүлэглэж зогссон, өөрийн таних залуу яруу найрагч бүсгүйгээ энэ жилийн цомыг авсан болов уу гэж би тааварлан суулаа. Шүүгчид оргил мөчийг зарлахаар тайзан дээр гарч ирээд, юуны түрүүнд өөрсдийн хайрын тухай бүтээлээсээ нэг нэгээр наадмыг мялаалаа. “Амьдрал мөнхийн зүүд минь тэнгэрийн зурсан зураг минь Алдааг нь цуглуулахад ч жаргал амтагдмаар хонгор минь...”. Ахин дахин сонсоод уйдамгүй сонгомол шүлгээ хэлчихээд, ерөнхий шүүгч Арлааны Эрдэнэ-Очир болон бусад шүүгчид шилдэгүүдийг шалгаруулав. Таамаглал минь зөв байж. Цомын эзнээр залуу уран бүтээлч Эрдэнэбаатарын Бүжинлхам тодорсон юм. Харин II, III байрыг яруу найрагч Н.Минжинсайхан, Э.Энхболд нар эзэллээ. “Цагаан уул”-ыг 1991 онд Ц.Оюундарь, 1993, 2000 онд Г.Мөнхцэцэг, 1994 онд Л.Өлзийтөгс, 1996 онд Д.Оюундэлгэр нарын эмэгтэй яруу найрагчид авч байсан билээ. Оршин буй цаг хугацаанаасаа хайрыг л түрүүлэн мөнхөлж үлдээдэг хүмүүс бол зохиолчид. “Цагаан уул” цом мөнхийн хайрыг уран бүтээлээрээ билэгдэх хүмүүст л очдог биз ээ. Үзэгчийн хувьд би лав тун сэтгэл ханамжтай тэндээс гарсан. Очих хүндээ л очсон доо. Гоолингоогийн уран зохиолд дуртай уншигчид маань түүнийг “Эмэгтэй хүн-2” өгүүллэгээр нь мэдэх байх. Тэргүүн байрын эзний хоёр дахь ном “Намрыг мартагсад” нь миний өмнө урт хар гэзэг, урт хар даашинзтайгаа зогссоор л байна...

Э.Бүжинлхамын шийдвэрлэх шатандаа уншсан шүлэг:

Шидэт зүүдний чинь нууцыг тайлах
Цорын ганц, тэнгисийн гүн дэх түлхүүр юм би
Шивнэн хэлэх хүсэл бүрийг чинь тэнгэр лүү нисгэх
Цаг хугацааны залбирал юм би чиний
Нэг л гүнзгий санаа алдахад, хоолойд чинь тээглэх
Үл мэдэг хөндүүр зангирал юм
Ганцаар суухад гараас чинь тас зуурах
Ганцаардлаас ч эрхэмсэг ганцаардал чинь би юм...
Өвдөлт мэдрэгдвэл аяархан амандаа аялж болох
Өчигдөрт байсан чиний тэнэгхэн дурсамж юм би
Хэнд ч хэлэлгүй өөртөө л үүрд хадгалсан
Хэний ч хүршгүй эгшиглэнт нууц чинь би юм
Хэн нэгнийг хайрлалаа ч чиний санамжинд байх
Хэзээ ч зэвэршгүй мөнхөд түгжээстэй цоож юм би чиний...
Үүлсийн үзүүрээс тас атгаад эргэж ирэхгүй явахдаа ч
Үүрд зүрхэндээ бэхлээд оёчихсон итгэл бол би юм
Долоон сарын асгарсан их бороо алган дээр чинь үнсчихээд
Амь алдахдаа ер бусаар инээмсэглэх гоо үзэсгэлэн юм
Би чиний зун юм...

Харамсахдаа уруулаа хэмлээд л инээмсэглэж чадах
Хачин аниргүй, галзуурал чинь би юм
Хайрлаж боломгүй хайр
Харанхуй нуугддаг сэтгэл юм би
Амьдралыг туулах зориг үгүй болох үед
Араас чинь зөөлөн тэврэх өчигдөр юм
Зүрхний чинь хамгийн эмзэг өрөөнд
Зүсээ тольдон, үсээ самнан суух залуу нас бол би юм
Тэмдэглэлийн хуудаснаа бичигдсэн учрыг нь олоогүй зурвас юм
Тэр нэгэн хүйтэн өвлийн цонхон дээр асаасан лаа юм би
Чиний нүдэнд хоргодох, хэний ч анзаарамгүй
Хамгийн эрэмгий гуниг бол би юм
Чимээгүй орсон цасны, үүрээр цацрах
Үл мэдэг бүдэгхэн гэгээ юм ...
Би чиний өвөл юм...

Хаа хүрэх нь үл мэдэгдэх галт тэрэгний цонхоор
Гунигтай инээн харахад чинь хийсэн одсон чийгт сормуус юм
Хамгийн хүйтэн шөнөөр зүүдэнд чинь жингэнэх
Мөрөөдөлд чинь мөнхөд орших гэрэлт цамхаг юм би
Асгаж орхивол арай л аяархан өвдөх болов уу гэмээр
Асгарч өгдөггүй тийм хяслант нулимс юм, чиний
Үзэн ядахуйн хязгаараас үсээ сэмрээн хийсгэсэн
Үнэрт чинь үүрд орших өршөөлгүй нууцат харц юм би

Эргэж хараад тэврэн авах нүгэлт хүсэл чинь би юм
Эхлэл тавьж зүрхлээгүй асуултын тэмдэг мэт төгсгөл юм
Зүүн чихэнд чинь мөнхөд уянгалах шүлэг юм би
Зүрх рүү чинь шурган орчихоод үүрд амьдрах найдвар бол би юм

Уйлуулж чаддаг эр зоригийг чинь хайрлаж чадах ганцхан нь би юм
Урван одсон, уучилж чадаагүй тасран одсон хүлээлт нь ч бас юм
Зүүд билээ чи минь гээд зүүдэлж зүрхэлдэггүй санаашрал юм
Хүрч чадашгүй нь чи гэхдээ, хүрч чадахгүйгээ л хайрлах зүрх нь би юм
Амьдралд чамайг торгоох зогсоол чинь би юм
Асан унтраад, нурам болох хүч чадал чинь ч бас юм
Бүр мөсөн хатчихсан хэрнээ үг шивнэх
Цагаан уул цэцгийн
Бүдэг бадагхан баригдашгүй
Зөн совин юм би
Чи юм би
Би юм чи...

2012.7-8-9.26

1. Залуу яруу найрагч Т.Саранчимэг
2. Залуу яруу найрагч, 2009 оны “Цагаан уул”-ын эзэн Ч. Ууганбаяр
3. Залуу яруу найрагч Л.Лхагвасүрэн
4. Залуу яруу найрагч Э.Сударчулуун
5. Наадмын хамгийн ахмад оролцогч бүсгүй н.Жаргалсайхан. "...Хайраараа л дайлж яваарай бүсгүй минь" гэдэг нэг мөр нь санагдана
6. Залуу яруу найрагч Д.Сосорбарам
7. Залуу яруу найрагч Р.Улам-Оргих
8. Дэд байрын шагналт яруу найрагч Н.Минжинсайхан
9. 2010 оны 'Цагаан уул"-ын эзэн, энэ жилийн наадмын хамгийн залуу шүүгч С.Начин
10. Шүүгчид дүнгээ ярилцаж байна
11. "Хайрын дууны шүлэг" төрлийн дэд байрын шагналыг дуучин BX гардууллаа
12. "Болор цом"-ын эзэн, яруу найрагч А.Эрдэнэ-Очир "Голын тохой дээр" шүлгээ уншиж байгаа нь
13. "Болор цом"-ын эзэн, яруу найрагч Ж.Баяржаргал
14. "Болор цом"-ын эзэн, яруу найрагч Н.Гантулга
15. "Цагаан уул"-ын 15 дахь эзэн яруу найрагч Э.Бүжинлхам
16. Э.Бүжинлхамын хоёр дахь ном "Намрыг мартагсад"
Өдөр бүр баярлах зүйл тохиолддогLike дарж баярлалаа хуудаст нэгдээрэй.

Эх сурвалж: Охид бүсгүйчүүдийн онлайн найз Гоолингоо.мн
  |  

Сэтгэгдэл бичих

Бусдыгаа хүндэлж эелдэг байгаа танд баярлалаа.

(245)   Хаалтанд байгаа 3 оронтой тоог оруулна уу!

Сүүлийн сэтгэгдэл

  • Асуулга: Ээж болох мөчид надад төрсөн мэдрэмж... -2
    Анх охиноо хараад үрчийтлээ инээмсэглээд л инээмсэглээд л байсан. Охиноо гэдсэнд нь байхад аав нь асуудалд ороод би их санаагаар унаж их л шаналсан. Гэхдээ охиноо бодож хүчтэй байх хэрэгтэй гээд их л сэтгэлийн тэвчээр гаргасан даа. Төрөөд удаагүй аав нь асуудал нь улам хүндэрч одоо хамт байхгүй л байна. Жирэмсэн байхад ээжийн сэтгэл санааг дагаж хүүхэд өвчин ороодог болчихдог гэсэн гээд би их санаа зовсон шүү. Нялх охин минь эрүүл саруул байвал би өөрөө үхсан ч яахав гэж л бодож бсан. Тэгээд л төрсөн. Миний охин ээждээ ирсэн хамгийн их утга учир аз жаргал хайр энэрэл минь байгаа юм. Охин минь ээждээ их хайртай. Эв эрүүл сав саруул сайхан охин мэндэлсэн. Төрөөд удаачгүй байхад аав нь хоригдсон. Ингээд л бид хоер аавыгаа л хүлээгээд өдөр ирэх бүр томоос том мундагаас мундаг жаргалтайгаас ч жаргалтай эрүүл сайхан бойжиж бгаа даа кк би үнэхээр жаргалтай байна. Хэрвээ том болоод ээжээ намайг төрүүлж өсгөсөн ачыг тань хариулнаа гэж хэлбэл үгүй ээ миний охин ээждээ ирээд инээсэн тэр л мөчил чи ачыг минь хариулчихсаан харин би чамдаан өртэй баярлалаа охин минь гэж хэлнээ
  • Сүүлдээ гэр рүүгээ явмааргүй санагдах юм
    Iim amidral gej yu bhav ... Neg huuhed tei deeree salaam ni deer... Bolj l taaraa...
  • Ярилцах сэдэв: Анхны хайрын чинь юу хамгийн ихээр чиний сэтгэлийг татсан бэ?
    Minii anhnii hair Bid hoer odooch tsug bgaa ireeduidch tsug baihaar shiidsen. Bi bagaasaa aavgu ussun tiimdeech eregtei hun etsgin hair geh metiig medehgu ussun gehuude... Ter mini ih uhaalag tuluv daruu eregtei hun gj iim huniig heldgiin bndaa gj boddogtol uuriigu avj yvdag . Hamgiin gol ni shazruun zantai bardam ailin gants ohinii handiin haga darj humuujulsun gehuude. Mni ah shg ndd sanaa tavij aav shg mne humuujuulj chddg halamjtai zaluuda hairtai shuu
  • Та эрчүүдийг араасаа гүйлгэдэг үү?
    goolingoodoo mash ih bayrlalaa odor bur nadad heregtei buhniig helj tsagaa olson chimh ugeer buten odriin uram zorig belegledegt chin bayrlalaa
  • Анхны шөнийг “аймар” гоё болгох 15 санаа
    Ur duntei ym shig bn taalagdlaa gehdee zarim het nyluun ym shig gehdee bayrlalaa setgeld niitslee bi usahgui hurimaa hiine uneher saihan shono ongoroh ym shig bn aa hhe
  • Ярилцах сэдэв: Анхны хайрын чинь юу хамгийн ихээр чиний сэтгэлийг татсан бэ?
    minii anhnii hair bish. anhnii hairt durgui. gehdee jinhene hair bsan. ternii uzleer bol tsarai zusend bolson gedeg. bi yag yund n bolsnoo sain meddeggui. gehdee namaig yaj suramgai erguulsen n taalagddag. gehdee ireed coffee uuya taniltsya naiz bolooch gevel bi ugui gej hariult automataar ogdog. harin ter tegj yerdoo asuugaagui. ter ugui geh hariult ogoh buh zuilees sain zailshiisen. yund n bolsnoo medehgui. tsarai zus gej hariulahgui, tsarai zus gechih geheer yag ter uyed terentei orsoldohuits hemjeenii zaluu bas namaig erguuldeg morddog bsan. ter 2 neg udaa buur yag biye biyenteigee nuur tulj minii derged taaraldaj bsan. tanidaggui gej bodson hoorondoo mendelj bsan. tsarai zus bish yu yum bol. ter namaig humuusees nuuhiig orolddoggui bsan n l noloolson bh. omno n humuus namaig nuuh bolzol ih tavidag bsan.
  • Ярилцах сэдэв: Анхны хайрын чинь юу хамгийн ихээр чиний сэтгэлийг татсан бэ?
    Миний сэтгэл одооч гэсэн тэр хүний битүүхэндээ харуулдан хүлээдэг 10 жилээ төгсөх жилээ тэр хүнд маш их сайн байж билээ.Анхны хайр гэдэг тийм нандин дурсамжтай хэзээ ч мартагддаггүй зүрхэнд минь сийлсэн тамга байх юмдаа.
  • Та эрчүүдийг араасаа гүйлгэдэг үү?
    bayrallaa
  • Ярилцах сэдэв: Анхны хайрын чинь юу хамгийн ихээр чиний сэтгэлийг татсан бэ?
    Sain baitsgaana u. Minii anhnii hair, anhni buhni ezen 10r angid bhd irsenlde manai angiin howguun bla. Terni mine gadnaa shiruun ymshg mortlo zoolon dulaahan shn setgelt tim neg zoolon hun bdagda tim chananil namg tatsan bha. Shn dursamjud yldeesen chamda bayrlalaaa. Haramsalt ni huwi tawiln salgasanda 4n jil hamtda shn bsn. Odo harin amidarlin hairaa bi olsoon jargalt bn.
  • Ярилцах сэдэв: Анхны хайрын чинь юу хамгийн ихээр чиний сэтгэлийг татсан бэ?
    Sain baicgaana uu? Minii anhnii hair namaig buur 16 nastai 8r angid bhad mini urchirch bilee. Nadaas hoyr ah manai 10r angiin maani ah bsan. yugach medehgui jaahan ohin tuund ih l tatagddag bj bilee bodogdohgui sanahgui bsan much neg ch bdaggui ym. anh tanilcaj bsan uy maani bur 5r angid bhad kk. ternnes hoish 3 jiliin daraa tanil ahtaigaa dahin taaraad l neg surguulid suraad tgd l buh zuild ni tatgdaad uhaangui duralchihaj bj bilee. sain bolsnoo anh terend helhed ter bur nadad uneheer tatagdsan sain bolson bsan. nadad sain bolsniig ni medehgui ganchan gancaaraa l hairlaj yvdag baisnaa bodhoor ih l sonin. odoo ter maani bhgui holiin hol yvchihsan. harin bi dahin hairtaigaa uchirch az jargaltai amidarch bna. haayadaa uuriin erhgui bodogddog ym bodoj tungaaj uguilen dursah dursamjtai bh hamgiin saihan

Санал асуулга

Таны хайртай хүнийг лам, зурхайч үзээд тохирохгүй гэвэл та яах вэ?


GOOLINGOO.mn © 2011 он.
Сайтын мэдээллийг ашигласан тохиолдолд нэрийг заавал дурьдана.
Утас: 88001760 И-мэйл: goolingoo@gmail.com